7 SORU 7 CEVAP | COVID GEÇİRDİM, NELERE DİKKAT ETMELİYİM?
Milyonlarca insan virüsle karşılaştı; bazıları belirti göstermedi, bazıları hafif ya da ağır belirtiler yaşadı.
Hastalıktan sonra korunmaya devam etmenin önemini vurgulayan uzmanlar, 7 önemli soruyu yanıtladı.
1) COVID-19 GEÇİRDİM, SAĞLIĞIM AÇISINDAN ARTIK NELERE DİKKAT ETMELİYİM?
Hastalığa karşı korumada rol oynayan antikor seviyeleri ve hücresel bağışıklıkta görevli hücrelerin hastalığın şiddetine bağlı olarak değişebileceği göz önüne alındığında, herkes için standart bir koruma süresi veya seviyesi söylemek mümkün değildir. Ancak, hastalıktan kısa süre sonra yeniden hastalanma olasılığının oldukça düşük olduğu söylenebilir. Yine de hastalığı geçirenlerin maske, mesafe, el ve ortam temizliği kurallarına uyması gerekir.
Bu önlemler, özellikle solunum yoluyla bulaşabilen ve solunum yolu enfeksiyonlarına yol açabilen birçok farklı mikroorganizmayla karşılaşmayı önlemek açısından da kritik uygulamalardır. Herkes için geçerli olmakla birlikte, ileri yaştaki kişiler veya kronik akciğer, kalp, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kanser ve şişmanlık gibi hastalıkları olanların, yaşlarına bakılmaksızın, daha dikkatli olmaları önemlidir.
2) COVID-19 GEÇİRMEK BANA VİRÜSE KARŞI NE KADAR SÜRE KORUMA SAĞLAR?
Covid-19 geçiren kişiler belli bir süre hastalığa karşı bağışıklık kazanır. Karmaşık bir sistem olan bağışıklık sisteminin çok çeşitli hücreleri bağışıklığın oluşmasında rol oynar. Genel olarak, hafif hastalığı olanlarda nötralize edici antikorların kanda üç aya kadar, bazı çalışmalarda ise altı hatta sekiz aya kadar kalabildiği gösterilmiştir. Ayrıca, hafif hastalığı olan hastalarda antikor üretiminde görevli B lenfositlerinin belirli bir süre yüksek seviyede varlığını sürdürebildiği bulunmuştur.
Sonuç olarak, henüz net bilgi yoktur. Ancak yeni çalışmalarla koruma sürelerine dair bilgiler hızla netleşecektir. Şu anki bilgimiz, hastalığı geçirenlerin de gerekli önlemleri alması gerektiğidir.
3) COVID-19 GEÇİRENLER AŞI OLMALI MI?
Bu konuda henüz net bir görüş birliği yoktur. Hastalığı geçirenlerde antikor seviyelerinin zamanla azalabileceği kabul edilen bir durumdur. Bu nedenle, altıncı ayda hatırlatma dozu uygulanarak antikorların hızlıca artırılması teorik olarak mümkündür. Şu anda aşı ile ilgili bazı çalışmalar, hastalığı geçirenlere hatırlatma dozu verildiğinde antikor durumunu öğrenmeye yöneliktir ve bu konuda bilimsel veri bulunmamaktadır.
Ancak, dünya genelinde herkes için aşıların yeterli olmadığı ve hastalığı geçirenlerde en az altı ay antikor bulunabildiği bilgisi ışığında, mevcut bilgiler doğrultusunda altıncı aydan sonra hatırlatma dozlarının gerekebileceği söylenebilir. Yine de, hastalığı geçirip geçirmediğinize, aşılı olup olmadığınıza bakılmaksızın, salgın durumu kontrol altına alınana kadar gerekli önlemlerin alınması gerektiği bir kez daha vurgulanmalıdır.
4) HASTALIK VÜCUDUMDA NE GİBİ ZARARLAR BIRAKMIŞ OLABİLİR? DEVAM EDEN BELİRTİLER İÇİN NE YAPILABİLİR?
Bilindiği gibi, Covid-19 etkeni SARS-CoV2 üst solunum yolundan bulaşır, ACE2 reseptörlerine tutunarak hücreye girer ve çoğalır. ACE2 reseptörlerinin bulunmadığı neredeyse hiçbir organ yoktur. Ancak özellikle akciğerlerde bu reseptörler çok yoğundur ve virüs alt solunum yoluna yerleşerek ona bağlı belirtilere yol açar. Hastalık çoğu vakada hafif belirtilerle seyreder ve genellikle iki hafta içinde iyileşir. Daha ağır seyreden vakalarda hastalığın iyileşme süreci uzayabilir ve bu süre altı haftaya kadar çıkabilir. Şikayetlerin sekiz haftadan fazla sürdüğü durumlara uzun Covid-19 denir. Bu vakalarda en sık görülen şikayetler; yorgunluk, depresyon, huzursuzluk, çarpıntı hissi, kas ve eklem ağrıları ile bir işe odaklanma güçlüğüdür. Bu şikayetlerin tamamen ne zaman ya da tamamen geçip geçmeyeceği hakkında net bilgi yoktur.
5) İYİLEŞTİKTEN SONRA HANGİ HASTALIKLARDAN KORUNMALIYIZ?
Özellikle ağır hastalığı geçirenlerde, solunum yoluyla bulaşabilen ve hem üst hem alt solunum yolu enfeksiyonlarına yol açabilen enfeksiyon etkenlerinden ve bunların neden olabileceği bulaşıcı hastalıklardan korunmak, Covid-19 sonrası erken dönemlerde en öncelikli durumdur.
Bu açıdan, maske, mesafe ve el temizliği kuralının korunmada önemli bir rolü olduğu akılda tutulmalı ve çok kalabalık ve kapalı ortamlarda bulunmamaya çalışılmalıdır. Ayrıca, bu dönemlerde gereksiz kullanılan bazı ilaçların solunum yolunda bakteri, virüs ve hatta mantar mikroorganizmalarının yerleşmesini kolaylaştırabileceği ve böylece enfeksiyon gelişimine zemin hazırlayabileceği unutulmamalıdır.
6) COVID-19 SONRASI SPOR YAPABİLİR MİYİM?
Düzenli spor, hem bağışıklık sistemi hem de hastalıktan iyileşme sonrası normale hızlı dönüşte önemli bir rol oynar. Kişi kendini hazır hissettikten sonra, hem solunum yolu egzersizleri hem de günde en az iki kez yarım saat yapılan kas dayanıklılığını artıran egzersizler ile haftada en az dört gün 45 dakikalık yürüyüşler iyileşmeye katkı sağlayacak etkinliklerdir.
7) HASTALIK SONRASI NEDEN KAYGI YAŞANIYOR? BU KAYGIYLA NASIL BAŞA ÇIKILIR?
Koronavirüs geçiren bazı kişilerde tat ve koku kaybı, nefes darlığı gibi bazı belirtilerin hastalıktan sonra devam etmesi, kişilerin endişelenmesine ve günlük yaşama uyum sağlamasını zorlaştırmasına yol açabilir. Bitmek bilmeyen belirtilerle ilgili bilişsel çarpıtmalar ve vücutlarını felaketleştiren düşüncelerle sürekli doktor onayı alma gibi davranışlara yönelmeleri söz konusu olur. Bu durumlar sağlık kaygısına yol açar, kişinin benzer süreçleri sürekli olarak tekrar yaşamasına ve endişelerinin giderek artmasına neden olur. Ayrıca, virüsü atlatan bazı kişiler çevresindekiler için kendini sorumlu hisseder ve kendini suçlama, öfke gibi duygular yaşar.
